De benadeelde patiënt die zelf geen fout moest bewijzen: over de omkering van de bewijslast en het aansprakelijkheidsrecht

 

In de media werd op 10 juni laatstleden een nieuwsbericht verspreid over een zaak waarin een patiënt zijn aansprakelijkheidsvordering lastens een ziekenhuis zag toegekend zonder een fout of nalatigheid van deze laatste te moeten bewijzen (zie o.a. De Standaard 10.06.2022). Het lijkt ons interessant om dit bericht in de juiste context te plaatsen en om na te gaan welke lessen we hieruit moeten trekken.

Op 1 november 2020 trad het nieuw bewijsrecht in voege. De regels van het bewijsrecht bepalen hoe partijen de rechter moeten overtuigen van de waarachtigheid van de feiten of rechtshandelingen die zij inroepen.  De wetgever had met de nieuwe wet 3 belangrijke doelstellingen voor ogen: (1) bestaande regels verduidelijken, (2) knelpunten wegwerken en (3) het bewijsrecht aanpassen aan de technologische evoluties.

Eén van de belangrijke nieuwigheden is de mogelijkheid voor de rechter om over te gaan tot een omkering van de bewijslast. De algemene regel luidt nog steeds dat de persoon die een ander in rechte aanspreekt, het bewijs dient te leveren van de feiten of rechtshandelingen die de juistheid van zijn aanspraken aantonen. Het nieuwe bewijsrecht vereist echter tegelijkertijd dat elke partij moet meewerken aan de bewijsvoering. Dit heeft o.a. tot gevolg dat de rechter thans ook, in geval van uitzonderlijke omstandigheden, bij een met bijzondere redenen omkleed vonnis, de bewijslast kan omkeren. Hij kan daartoe besluiten indien de algemene regel tot een kennelijk onredelijk resultaat zou leiden, of wanneer een partij tegenwerkt of wanneer het leveren van bewijs te zwaar of te duur zou uitvallen. De rechter kan dit wel enkel doen nadat hij alle nuttige onderzoeksmaatregelen heeft bevolen en vaststelt dat de partijen hebben meegewerkt aan de bewijsvoering, maar dit nog steeds niet voldoende bewijs heeft opgeleverd.

Deze nieuwe bewijsregels hebben uiteraard ook gevolgen voor het aansprakelijkheidsrecht. De benadeelde partij heeft in principe de verplichting om de fout/wanprestatie van de schadeveroorzaker te bewijzen, alsook de geleden schade en het causaal verband tussen beide. Dit blijft uiteraard de algemene regel. Echter, in uitzonderlijke omstandigheden, zou de rechter bijvoorbeeld de bewijslast kunnen omkeren.

Een toepassing hiervan vinden we dus terug in de zaak waarover op 10 juni laatstleden werd bericht in de media en die aanleiding gaf tot een arrest van het Hof van Beroep te Antwerpen van 22 november 2021. Het betrof een zaak waarin een patiënt tijdens een operatie werd besmet met een ziekenhuisbacterie. Dit gebeurde n.a.v. een epidurale verdoving. De man raakte hierdoor arbeidsongeschikt en stelde een aansprakelijkheidsvordering in lastens het ziekenhuis. Onder het oude bewijsrecht moest de patiënt altijd kunnen aantonen dat het ziekenhuis een fout had gemaakt of nalatig was geweest. In onderhavige zaak oordeelde het Hof van Beroep te Antwerpen, op basis van het nieuwe bewijsrecht, dat het ziekenhuis zelf moest aantonen dat het alle noodzakelijke voorzorgsmaatregelen had genomen. Het ziekenhuis had namelijk in het kader van een deskundig onderzoek dat was bevolen geweigerd om de gegevens over de preventie van ziekenhuisinfecties te delen met de gerechtsdeskundige. Het Hof aanzag dit als een uitzonderlijke omstandigheid waardoor de normale bewijslast van de patiënt kennelijk onredelijk zou zijn. De bewijslast werd dus verschoven naar het ziekenhuis. Vermits het op geen enkel wijze kon aantonen dat de nodige voorzorgsmaatregelen werden genomen, oordeelde het Hof dat het ziekenhuis zijn inspanningsverbintenis had geschonden.

Een zwaluw maakt de lente niet en we mogen schadelijders met voormeld voorbeeld geen ijdele hoop geven. De algemene regel blijft nog steeds dat de schadelijder de volledige bewijslast draagt. De overgrote meerderheid van de rechtbanken zullen deze algemene regel dus ook in de toekomst nog steeds als uitgangspunt nemen. Dit neemt niet weg dat men in bijzonder complexe en technische aangelegenheden wellicht veel aandachtiger zal zijn voor de regel dat elke partij, dus ook de schadeveroorzaker, moet meewerken aan de bewijsvoering. Wanneer het slachtoffer zich ter zake dan in een bijzonder kwetsbare positie bevindt of niet over de nodige kennis, onderlegdheid of deskundigheid beschikt om het bewijs aan te dragen, en de wederpartij zich enigszins onwillig gedraagt, dan staat de deur minstens toch al op een kier …

®Philippe Vansteenkiste

Overzicht >

// Deel dit bericht